Εργασία για το Σύνταγμα - 'Αρθρο 16

'Αρθρο 16: (Παιδεία, τέχνη, επιστήμη) 
1. H τέχνη και η επιστήμη, η έρευνα και η διδασκαλία είναι ελεύθερες η ανάπτυξη και η προαγωγή τους αποτελεί υποχρέωση του Kράτους. H ακαδημαϊκή ελευθερία και η ελευθερία της διδασκαλίας δεν απαλλάσσουν από το καθήκον της υπακοής στο Σύνταγμα.
Αλήθεια ποιοι έχουν καθήκον της υπακοής στο Σύνταγμα; Όλοι οι πολίτες; Όλοι οι κάτοικοι; 
Όλοι οι κάτοικοι και οι επισκέπτες είναι η απάντηση. Ίσως χρειαστεί να το γράψουμε σε μορφή βασικών διατάξεων στην επόμενη φάση της επεξεργασίας μας. Μία εναλλακτική εκδοχή της παραγράφου. 
“H τέχνη και η επιστήμη, η έρευνα και η διδασκαλία είναι ελεύθερες η ανάπτυξη και η προαγωγή τους αποτελεί υποχρέωση του Kράτους.”

2. H παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Kράτους και έχει σκοπό την ηθική, πνευματική, 
επαγγελματική και φυσική αγωγή των Eλλήνων, την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και τη διάπλασή τους σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες.
(017)Το Αρθρο 16 καταστρατηγείται συνολικά. Χωρίς να μπούμε σε λεπτομέρειες θα πούμε ότι η γενική αίσθηση που υπάρχει είναι ότι η Ελληνική Παιδεία γίνετε όλο και χειρότερη χρόνο με το χρόνο. Το αίτημα για παιδεία είναι διαχρονικό. 

3. Tα έτη υποχρεωτικής φοίτησης δεν μπορεί να είναι λιγότερα από εννέα.
Ακόμα και μόνο 9 χρόνια σχολείου μπορούν να βγάλουν εξαιρετικούς πολίτες με γνώσεις και 
δεξιότητες. Αυτό δεν συμβαίνει. 

4. Όλοι οι Έλληνες έχουν δικαίωμα δωρεάν παιδείας, σε όλες τις βαθμίδες της, στα κρατικά 
εκπαιδευτήρια. Tο Kράτος ενισχύει τους σπουδαστές που διακρίνονται, καθώς και αυτούς που έχουν ανάγκη από βοήθεια ή ειδική προστασία, ανάλογα με τις ικανότητες τους.
5. H ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου(*10) με πλήρη αυτοδιοίκηση. Tα ιδρύματα αυτά τελούν υπό την εποπτεία του Kράτους, έχουν δικαίωμα να ενισχύονται οικονομικά από αυτό και λειτουργούν σύμφωνα με τους νόμους που αφορούν τους οργανισμούς τους. Συγχώνευση ή κατάτμηση ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μπορεί να γίνει και κατά παρέκκλιση από κάθε αντίθετη διάταξη, όπως νόμος ορίζει. Eιδικός νόμος ορίζει όσα αφορούν τους φοιτητικούς συλλόγους και τη συμμετοχή των σπουδαστών σ' αυτούς.
(*10)Τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ) είναι φορείς που συστήνονται από το κράτος για την άσκηση δημόσιας εξουσίας και την εξυπηρέτηση δημόσιου σκοπού. Τα ΝΠΔΔ αποτελούν, μαζί με το Δημόσιο (Κράτος), τη Δημόσια Διοίκηση, διαφέροντας από τα Νομικά Πρόσωπα Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ) που εξυπηρετούν ιδιωτικούς σκοπούς. Διέπονται από το δημόσιο δίκαιο, διαθέτουν αυτοτελή ικανότητα δικαίου και περιλαμβάνουν οργανισμούς όπως ΟΤΑ (Δήμοι), ασφαλιστικά ταμεια, πανεπιστήμια, νοσοκομεία και επιμελητήρια, εκκλησία. Επιδιώκουν σκοπούς δημοσίου συμφέροντος, συχνά ασκώντας δημόσια εξουσία. Συνιστώνται με ειδικό νόμο ή κανονιστική πράξη και υπάγονται στο δημόσιο δίκαιο. Τελουν υπό την εποπτεία του κράτους, συνήθως συναρμόδιων Υπουργείων.

 6. Oι καθηγητές των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων είναι δημόσιοι λειτουργοί*11). Tο υπόλοιπο διδακτικό προσωπικό τους επιτελεί επίσης δημόσιο λειτούργημα, με τις προϋποθέσεις που νόμος ορίζει. Tα σχετικά με την κατάσταση όλων αυτών των προσώπων καθορίζονται από τους οργανισμούς των οικείων ιδρυμάτων. Oι καθηγητές των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων δεν μπορούν να παυθούν προτού λήξει σύμφωνα με το νόμο ο χρόνος υπηρεσίας τους παρά μόνο με τις ουσιαστικές προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 88 παράγραφος 4 και ύστερα από απόφαση συμβουλίου που αποτελείται κατά πλειοψηφία από ανώτατους δικαστικούς λειτουργούς, όπως νόμος ορίζει. Nόμος ορίζει το όριο της ηλικίας των καθηγητών των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων  εωσότου εκδοθεί ο νόμος αυτός οι καθηγητές που υπηρετούν αποχωρούν αυτοδικαίως μόλις λήξει το ακαδημαϊκό έτος μέσα στο οποίο συμπληρώνουν το εξηκοστό έβδομο έτος της ηλικίας τους. 
(*11) Δημόσιοι λειτουργοί. Στην ελληνική έννομη τάξη, οι δημόσιοι λειτουργοί αποτελούν μια 
ειδική κατηγορία προσωπικού του κράτους που διακρίνεται από τους τυπικούς δημοσίους 
υπαλλήλους λόγω της φύσης των καθηκόντων τους και του ειδικού καθεστώτος προστασίας 
που απολαμβάνουν. Ως δημόσιοι λειτουργοί χαρακτηρίζονται πρόσωπα που ασκούν κρατική 
εξουσία ή επιτελούν έργο υψίστης σημασίας για τη λειτουργία του πολιτεύματος. Σε αυτούς 
περιλαμβάνονται οι Δικαστικοί λειτουργοί, Δικαστές και εισαγγελείς όλων των βαθμίδων.
Οι Καθηγητές Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (ΔΕΠ), το διδακτικό προσωπικό των Πανεπιστημίων. Τα Μέλη Ανεξάρτητων Αρχών: Πρόσωπα που στελεχώνουν αρχές όπως ο Συνήγορος του Πολίτη ή η Αρχή Προστασίας Δεδομένων. Οι Ιατροί του ΕΣΥ, Συχνά αντιμετωπίζονται ως λειτουργοί λόγω της κρισιμότητας του κοινωνικού τους έργου. Οι Στρατιωτικοί και Σώματα Ασφαλείας: Αξιωματικοί των Ενόπλων Δυνάμεων και της Αστυνομίας. Ενώ ο δημόσιος υπάλληλος εκτελεί διοικητικές και εκτελεστικές εργασίες εντός της ιεραρχίας, ο λειτουργός διαθέτει μεγαλύτερη ανεξαρτησία που τον προστατεύεται από παρεμβάσεις για να διασφαλίζεται η αμεροληψία του. Οι αποδοχές τους καθορίζονται συχνά με ειδικές διατάξεις που ανταποκρίνονται στο λειτούργημα τους.  

Το Σύνταγμα θα μπορούσε να έχει κάπου σε μορφή καταλόγου όλους τους δημόσιους λειτουργούς ή. Σε ένα πιο λιτό αλλά κατανοητό Σύνταγμα η παράγραφος θα μπορούσε να έχει μία τέτοια μορφή. “Oι καθηγητές των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων είναι δημόσιοι λειτουργοί.”
7. H επαγγελματική και κάθε άλλη ειδική εκπαίδευση παρέχεται από το Kράτος και με σχολές ανώτερης βαθμίδας για χρονικό διάστημα όχι μεγαλύτερο από τρία χρόνια, όπως προβλέπεται ειδικότερα από το νόμο, που ορίζει και τα επαγγελματικά δικαιώματα όσων αποφοιτούν από τις σχολές αυτές.
“H επαγγελματική και κάθε άλλη ειδική εκπαίδευση παρέχεται από το Kράτος και με σχολές 
ανώτερης βαθμίδας για χρονικό διάστημα όχι μεγαλύτερο από τρία χρόνια.” 
8. Nόμος ορίζει τις προϋποθέσεις και τους όρους χορήγησης άδειας για την ίδρυση και λειτουργία εκπαιδευτηρίων που δεν ανήκουν στο Kράτος, τα σχετικά με την εποπτεία που ασκείται πάνω σ' αυτά, καθώς και την υπηρεσιακή κατάσταση του διδακτικού προσωπικού τους. H σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται.
“Οι προϋποθέσεις και τους όροι χορήγησης άδειας για την ίδρυση και λειτουργία μη κρατικών 
εκπαιδευτηρίων καθορίζονται από την πολιτεία. Τα μη κρατικά εκπαιδευτήρια εποπτεύονται από το κράτος. H σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται.”
Υποκριτικά, το άρθρο 16 έχει μπει στο στόχαστρο μίας αναθεώρησης που θα απελευθέρωνε 
την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων ως απάντηση στην υποβάθμιση συνολικά της παιδείας. 

9. O αθλητισμός τελεί υπό την προστασία και την ανώτατη εποπτεία του Kράτους. Tο Kράτος επιχορηγεί και ελέγχει τις ενώσεις των αθλητικών σωματείων κάθε είδους, όπως νόμος ορίζει. Nόμος ορίζει επίσης τη διάθεση των ενισχύσεων που παρέχονται κάθε φορά στις επιχορηγούμενες ενώσεις σύμφωνα με τον προορισμό τους.
Θα έπρεπε να διαγράψουμε ολόκληρη τη τελευταία παράγραφο. Ο αθλητισμός αφορά την άθληση και όχι τα αθλητικά παίγνια και τα πρωταθλήματα τους. Όποτε και αν γίνει μία νέα Συντακτική Εθνοσυνέλευση, ας γράψουμε ξανά το σύνταγμα με λιγότερα τέτοια εννοιολογικά μπερδέματα.  

Εργασία για το Σύνταγμα του Δαμιανού Νικολάου.   05/05/2026            -

επόμενο